Сёння, 24 красавіка, у Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы адбылася дыялогавая пляцоўка "Чарнобыль: памяць і боль". Сустрэча была прымеркавана да 40-годдзя аварыі Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі.
З прывітальным словам да ўдзельнікаў дыялогавай пляцоўкі звярнуўся прарэктар па ідэалагічнай і выхаваўчай рабоце Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы Васілий Сянько.
- Сорак гадоў таму, 26 красавіка 1986 года ў Савецкім Саюзе адбылася вялізная трагедыя - аварыя на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі. Як мне здаецца, на сённяшні момант, не гледзячы на Фукусіму (Аварыя на АЭС Фукусіма-1 у 2011 годзе), гэта была найбуйнейшая аварыя ў свеце, якая прывяла да маштабных эканамічных, сацыяльных і псіхалагічных наступстваў, – адзначыў Васілий Васільевіч. - Да гэтага часу эксперты спрачаюцца аб прычынах гэтай трагедыі: як яна адбылася, што менавіта здарылася і чаму? Ці з'яўляецца ключавым чалавечы фактар? Тым не менш, шмат жыхароў пацярпелых раёнаў, асабліва ліквідатары ў першыя гадзіны і дні аварыі, атрымалі высокія дозы радыяцыі, што негатыўна адбілася на іх здароўі.
Сапраўды, маштаб трагедыі 1986 года складана пераацаніць: радыеактыўнае забруджванне закранула вялізныя тэрыторыі, а ўздзеянне радыяцыі зазнала амаль 8,4 мільёна чалавек. Каб асэнсаваць гэтыя падзеі, перад студэнтамі выступіў эксперт і непасрэдныя сведкі тых гадоў.
Гістарычны кантэкст прадставіў Аляксей Загідулін, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы. У сваім дакладзе "Чарнобыль: гісторыя і факты", Аляксей Мікалаевіч сістэмна прааналізаваў прычыны катастрофы і прасачыў, як гэтая трагедыя змяніла наша разуменне адказнасці за будучыню планеты.
Асаблівы эмацыйны водгук выклікала выступленне Вячаслава Мароза, падпалкоўніка міліцыі ў адстаўцы, які ўваходзіў у лік ліквідатараў наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС у тыя фатальныя гады.
- Прайшло ўжо сорак гадоў з моманту Чарнобыльскай трагедыі. Тады я, малады лейтэнант трыццаці гадоў, удзельнічаў у ахове грамадскага парадку пасля аварыі. Жыхары эвакуіраваліся, пакідаючы кватэры і дамы, - многія з'язджалі на 2-3 дні, спадзеючыся неўзабаве вярнуцца. У гэты час актывізаваліся марадзёры, і наша задача заключалася ў абароне пакінутай маёмасці, - падзяліўся Вячаслаў Іосіфавіч.
Працуючы дазіметрыстам са старым ваенным прыборам, ён адзначаў: пры ветры з боку рэактара ўзровень радыяцыі павышаўся ў дзясяткі разоў. Самыя забруджаныя бліжэйшыя населеныя пункты - Пярко, Крукі, Гдзень, Пасудава - там радыяцыйны фон быў залімітавым.
- Нават без прыбора, калі я туды заязджаў, адчуваў цяжкі стан: закладзенасць у вушах, частыя насавыя крывацёкі, моцную слабасць, - распавёў Вячаслаў Іосіфавіч.
Бацька-франтавік вучыў прыказцы: "Сынок, спачатку думай аб Радзіме, а вось потым аб сабе". Прытрымліваючыся гэтага прынцыпу, Вячаслаў Іосіфавіч паехаў у першых шэрагах.
- У пасёлку Савічы Брагінскага раёна прадстаўнік Гомельшчыны папярэдзіў, што самая небяспечная пасада - дазіметрыст. Гэтую пасаду я і абраў, - сказаў на заканчэнне ён.
Сваёй асабістай гісторыяй, поўнага болю і надзеі, падзялілася старшыня Азёрскага сельскага выканаўчага камітэта Алена Іванчыкава. Для яе Чарнобыль – гэта гісторыя мацярынства насуперак страху.
– Чарнобыльская трагедыя, на жаль, здарылася тады, калі мне было амаль дваццаць. На той момант я толькі выйшла замуж, мяне чакалі далягляды. Атрымаўшы педагагічную адукацыю, прыехала са спадзяваннямі на тое, што буду працаваць, удзельнічаць у выхаванні падрастаючага пакалення. У прынцыпе, так у жыцці і здарылася, але на той момант гэта стала трагедыяй найперш для маёй сям'і. У той час я выношвала дзіця, і мне было вельмі страшна, калі ў СМІ з'явілася інфармацыя аб тым, што аварыя можа негатыўна адбіцца на здароўе будучага малога. Я сапраўды вельмі гэтага баялася. – падзялілася Алена Леанідаўна. - На шчасце, побач быў мой муж, які аказаў мне неабходную падтрымку. У 1986 годзе мы нарадзілі дачку, а ў 1988-м - сына. Жыццё працягвалася добра, аднак чуткі аб тым, што сітуацыя не паляпшаецца, змушалі нас задумацца аб ад'ездзе. Нам прапаноўвалі варыянты перасялення ў розныя гарады і населеныя пункты Беларусі і Расійскай Федэрацыі. Выратаваннем стаў візіт Аляксандра Іосіфавіча Дубко, які прапанаваў нам пераезд у Азёры.
Дыялогавая пляцоўка стала значным крокам у захаванні гістарычнай памяці. Яна нагадала моладзі аб цане памылак мінулага і падкрэслівае важнасць захавання міру сёння. Студэнты асабіста размаўлялі з гасцямі, пераканаўшыся, што гісторыя - гэта перш за ўсё людзі.
Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы